Richard Schreurs – Président de l’Alliance Française de La Haye

LA GUERRE, C’EST LES AUTRES

 

Als 14-jarige zag mijn grootmoeder van vaderskant hoe de jongens uit de polder met bootjes werden opgehaald tijdens de mobilisatie van 1914. Al deze tuindersjongens kende zij bij naam, de bootjes van de mareschaussee – die de gemobiliseerden ophaalde uit de polder – verdwenen in het donker, zoals Europa in de zomer van 1914 het donker in gleed.

In een van die bootjes zat haar latere echtgenoot, mijn grootvader.

Toch dacht ik bij het lezen van Reymond Molle’s brieven in de eerste plaats aan mijn grootvader van moederskant, Paul van Hulsen (1897-1990). Deze werd weliswaar later dan Reymond Molle opgeroepen (1916) maar als veehouder en steile katholiek hadden zij meer gemeen met elkaar. Opa had brieven met dezelfde toon kunnen schrijven naar zijn vader wiens toeverlaat hij was in een niet onaanzienlijk boerenbedrijf.

Tot zover de parallel.

 

Alhoewel de nederlandse mobilisatie in 1914 vlot verliep was het veldleger met 175.000 man geen factor van betekenis, ook al zou het leger tot aan 1918 verder gemoderniseerd worden en de getalssterkte oplopen tot 250.0000 man. De nederlandse neutraliteit werd niet zozeer gehandhaafd door het principe van de gewapende neutraliteit maar veeleer door de aarzeling van Duitsland en Engeland om de Nederlandse neutraliteit te schenden waardoor de ander een excuus zou hebben gehad om nederland ook binnen te vallen.

Typerend voor de slechte situatie van het Nederlandse leger is dat mijn grootvader als artillerist -ingedeeld bij de vestingartillerie- tot 1919 op zijn klompen wacht heeft gelopen naast het geschut van het fort Pennincxveer. Dit fort maakte deel uit van de Stelling van Amsterdam wat weer een onderdeel was van de Vestiging Holland. De enorme fortificaties die werden aangelegd waren het resultaat van de Vestingwet (1874) die werd aangenomen na de Frans-Duitse oorlog van 1870-71. Bij voltooiing in het laatste decennium van de 19e eeuw was de Vesting Holland een geducht verdedigingsstelsel. Maar 1895 was geen 1914 en bij de voltooiing was het eigenlijk al verouderd. De ontwikkeling van de militaire luchtvaart en vooral de toegenomen vuurkracht van de artillerie maakte de Vesting Holland al snel verouderd verdedigingssysteem, in feite bij de oplevering. Het Nederlandse verdedigingsstelsel van de 19e eeuw was ongeschikt voor industriële oorlogsvoering van de 20e eeuw.

 

Was Nederland behalve militair zelf wel voorbereid op het europa van de 20e eeuw? De vraag stellen is hem beantwoorden. De maritieme koloniale traditie had tot gevolg gehad dat nederland sinds eeuwen met de rug naar de rest van europa leefde. En zoals de Nederlanders bij storm veilig waren achter hun dijken zo waande men zich, bij het gevaar om betrokken te raken bij een grote Europese storm, veilig achter de dijken van de stipt gehanteerde Nederlandse neutraliteit. « la guerre c’est les autres » bij wijze van parafrasering van Jean Paul Sartre. De dijken als metafoor om de grote boze wereld buiten te houden. Nederland was nog het land van Ot en Sien. De boerenkinderen die als broertje en zusje in het onderwijssysteem van die jaren werden gebruikt om kinderen de wereld om hen heen te laten ontdekken. Op een van de schoolplaten trekt Ot bij naderend onweer de gordijnen dicht. Binnen de veiligheid van de eigen samenleving trekt men zich terug. Deze idylle zou tot 1940 duren. Voor Europa begon de 20e eeuw in 1914 ; Nederland stelde dit nog bijna dertig jaar uit. Had Heinrich Heine dan toch gelijk met zijn bewering dat de grote gebeurtenissen Holland met vijftig jaar vertraging bereikten?

Niettemin trok Nederland in die jaren op het internationale vlak een grote broek aan. De neutraliteit betekende niet dat men onwerelds was. Daarvoor waren de economische en koloniale belangen te groot. Daarvoor was het calvinistische idee van een missie in de wereld ook te sterk ontwikkeld.

De Nederlandse neutraliteit was nauw verbonden met het Nederlandse streven om de internationale rechtsorde te versterken. Een morele campagne waarin het neutrale Nederland een baken moest zijn voor de rest van de wereld. Na de Haagse vredesconferenties van 1899 en 1907 was de door Carnegie gefinancierde bouw van het Vredespaleis daarvan de bekroning.

De profilering van Den Haag als stad van vrede en recht heeft een ruim honderdjarige geschiedenis.

De Nederlandse neutraliteit was in de jaren 14-18 moeilijk te handhaven. De publieke opinie was door de recente Boerenoorlog in Zuid-Afrika (1899-1902) bij aanvang van de oorlog nog anti-Engels. Voeg daaraan toe dat de generale staf o.l.v. generaal Snijders pro-Duits was en dat het Nederlandse schip van staat alleen op neutrale koers kon worden gehouden door anglofiele liberale politici als Treub daarbij bijgestaan door het invloedrijke anti_Duitse dagblad De Telegraaf. Dat Nederland niet onberoerd (750.000 belgische vluchtelingen op een bevolking van 5,5 miljoen) maar wel onveranderd uit de oorlog is gekomen, dat kan niet worden gezegd van de Alliance Française. De Alliance Francçaise was bij uitstek voorbeeld van het burgerlijk beschavingsideaal van de 19e eeuw. Aan dat ideaal kwam een eind in de loopgraven. De universele waarden van de Alliance Française bleven wel overeind maar dat was wel in een geschokte beschaving. Het kan niet anders of leden van verschillende allianties hebben tegenover elkaar gelegen in de loopgraven. Deze verscheurdheid deelt de Alliance Française met andere organisaties die uitgaan van universele waarden zoals de socialistische internationale en de rooms-katholieke kerk. Hoe dit van invloed is geweest op de Alliance Française tussen 1914 en 1918 maar ook hoe dit de Alliance Française heeft veranderd na 1918 vraagt om actueel historisch onderzoek welke zeer op zijn plaats zou zijn in de komende herdenkingsjaren.

En onze boerenzonen? Reymond Molle heeft i.t.t. Paul van Hulsen niet het geluk gehad om terug te keren naar zijn boerderij. Ik heb voor de gelegenheid het militaire zakboekje van mijn grootvader er nog maar eens op nagekeken. Paul van Hulsen werd in januari 1919 gedemobiliseerd, oprichting van de Repubiek van Weimar. Het zogenaamde Groot Verlof werd hem in maart 1933 verleend, in dezelfde maand dat voor de Republiek van Weimar definitief het doek viel.

 

Richard Schreurs
President AF La Haye
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s